محمد شفیعی نواز | کارشناس ارشد حقوق بین الملل
مذاکرات وین در حالی به ایستگاه پایانی نزدیک می شود که هجمه رسانه ای غرب نشان از طناب کشی تیم های مذاکره کننده برای عبور طرف مقابل از خط تسلیم دارد.
امروز خبری مبنی بر خواسته های جدید ایران در رسانه های غربی منتشر شده که از مذاکره کنندگان غربی درخواست شده که آژانس اتمی از ادعاهای مربوط به بررسی اثرات مواد رادیواکتیو در سایت های ایران دست برداشته و بیخیال آن شود که در واکنش به این درخواست ، انگلستان و فرانسه از آژانس بین المللی انرژی اتمی و تلاش های حرفه ای مدیر کل گروسی حمایت نموده و پادمان ها را بخشی اساسی از سیستم منع اشاعه معرفی نموده اند
این موضوع آنجا جالبتر و عجیب به نظر می رسد که در اقدامی مشابه در سال ۲۰۱۴ ، آژانس بین الملل اتمی به درخواست دکتر ظریف وزیر خارجه وقت ایران ، و با چراغ سبز طرف های مذاکره کننده غربی مسئولیت راستی آزمایی ، آزمایش و تطبیق نتایج مربوط به مواد و ذرات رادیواکتیو در برخی سایتهای ایران را به عهده خود ایران گذاشت و در برابر مخالفت ها و بهت جمهوری خواهان یک تنه ایستادگی نمودند و با این اقدام ، مانع بزرگ ادعاهای پاسخ داده نشده بر علیه ایران را برداشته و مسیر برجام را هموار کردند.
حال پس از گذشت ۸ سال ، چه اتفاق جدیدی در عرصه بین الملل افتاده که ایالات متحده آمریکا و دولت دموکرات و همراه و همگام اوباما و از قضا شخص بایدن که مسئولیت مستقیم پرونده هسته ای ایران را در برجام ۲۰۱۵هدایت و راهبردی می کرده ، راهی غیر از آن در پیش گرفته است.
به نظر می رسد تیم مذاکره کننده آمریکایی قصد دارد به هر طریق ممکن ، خود را بعنوان یکی از طرف های مذاکره کننده و حاضر در برجام تثبیت کند تا بتواند از ساز و کارهای موجود در برجام استفاده کامل را ببرد .جاییکه ترامپ با ناپختگی سیاسی و حقوقی اش ، امکان استفاده از مکانیسم ماشه و هدایت و راهبری برجام را از آمریکا سلب نمود .
حال تنها موضوعی که می تواند پرونده هسته ای ایران را زنده و جاری نگه دارد ، ادعاهای پاسخ داده نشده در آژانس بین المللی اتمی است که اگر قبل از توافق و تفاهم بر سر امضای برگشت آمریکا و احیای برجام حل و فصل نشود ، دامی بزرگ پیش روی ایران قرار می دهد و با توجه به اینکه آژانس در ظاهر مستقل ولی وابسته به غرب می باشد ممکن است ایران را با یک اتفاق تازه در پرونده هسته ای اش روبرو کند تا پس از آن مکانیسم بازگشت خودکار تحریم ها به جریان بیفتد .و این در حالی است که ساختار تحریمهای آمریکا به گونه ای است که نه بصورت ساختاری فرو می پاشد و راستی آزمایی آن در برخی موضوعات ماهها و سالها زمان می برد و همین زمان کافی است تا رییس دولت بعدی ایالات متحده باز مانند قبل زیر میز بازی بزند و این بار با دستی پر از برجام خارج شده و ایران را تنبه حقوقی و سیاسی و اقتصادی قابل ملاحظه ای نماید .
اعضای تیم مذاکره کننده ایرانی نیز به این درک رسیده اند که بر اساس آموزه های حقوقی بین المللی عملا امکان اخذ تضمین های عدم خروج از معاهده ای شبیه برجام از آمریکا وجود ندارد و قوانین داخلی آمریکا بطور خودکار ، هرگونه تضمینی را به چالش می کشد که نمونه های بسیاری از آن در دوران ترامپ از جمله خروج از معاهده پاریس ، خروج از معاهده آسمانهای باز و خروج از سازمان جهانی بهداشت و …. نمونه ای اندک از آن هستند.
حال با اوج گرفتن بحران اوکراین گمان می رفت که ایالات متحده برای ایجاد توازن منطقه ای ، امتیازات بیشتری به ایران بدهد ، گمانی که زود رنگ باخت تا جائیکه رسانه های نزدیک به شورای امنیت ملی به این موضوع اشاره نموده اند که آمریکا در تلاش است که از مزایای برجام در حوزه محدود سازی برنامه صلح آمیز هسته ای ایران استفاده کرده و همزمان با ساز و کارهای پیچیده ، ضمن حفظ ساختار تحریمها ، شرایط و زمینه های لازم برای فشار فرابرجامی بر برنامه صلح آمیز هسته ای ایران فراهم نماید و سیاست هایش را در قالب توئیت های خبرگزاری رویترز اینگونه واگویه کند که اگر ایران فکر می کند که جنگ اوکراین ، واشنگتن را وادار می کند در گفتگوهای وین زمین را واگذار کند و به هر قیمتی به توافق برسد ، پهنای باند ایالات متحده براب مقابله همزمان با هر دو موضوع را دست کم میگیرد.
اکنون که شورای عالی امنیت ملی به درستی ، باگ و حفره مذاکرات را کشف نموده و باقری کنی را به وین با این درخواست که ادعاهای آژانس اتمی پایان یافته تلقی شود ، گسیل نموده است نباید اسیر جو سازی غربی ها شود و نگران معرفی ایران به عنوان به شکست کشاننده مذاکرات نباشند چون عدم توافق اینچنینی به مراتب بهتر از افتادن در چاه ویل بی سرانجامی است.