چکیده
یارانههای کالابرگی یکی از مهمترین ابزارهای سیاستگذاری اقتصادی وزارت کار دولت چهاردهم میباشد با نگاهی به این سیاست می توان برداشت کرد هدف آن جبران بخشی از آثار حذف یارانههای غیرمستقیم، کاهش فشارهای معیشتی و حمایت از اقتصاد خانواده های ایرانی اجرایی شده است.
با توجه به ویژگیهای خاص اقتصاد ایران از جمله تورم مزمن، نوسانات درآمدی، تحریمهای اقتصادی و ضعف نظام شناسایی دقیق دهکهای درآمدی، پرداخت کالا برگ به همه دهکها بهعنوان یکی از گزینههای سیاسی دارای تبعات مثبت و منفی میباشد ، لذا میتوان به آثار و چالشهای آن در شرایط ایران پرداخت:
مقدمه
اقتصاد ایران در سالهای اخیر با چالشهایی نظیر رشد بالای تورم، کاهش قدرت خرید خانوار، افزایش هزینههای اساسی و ناپایداری درآمدی مواجه بوده است. در چنین شرایطی، سیاستهای حمایتی دولت نقش پررنگی در حفظ نسبی حداقل رفاه خانوارها ایفا میکنند.کالا برگ از زمان اجرای یکی از مهمترین سیاستها وزارت کار می باشد. پرداخت کالا برگ به همه دهکهای درآمدی، با وجود انتقادات، همچنان بهعنوان ابزاری برای کمک به اقتصاد خانواده مطرح است.
۱-جایگاه کالا برگ در نظام اقتصادی ایران
کالا برگ با هدف جایگزینی یارانههای پنهان انرژی و اصلاح قیمتها طراحی شدند. با تشدید فشارهای اقتصادی، کارکرد این یارانهها از یک ابزار اصلاح ساختاری به ابزار حمایت معیشتی تغییر یافته است.
ویژگیهای خاص اقتصاد ایران که پرداخت کالا برگ همگانی را توجیهپذیر میسازد عبارتاند از:
• گستردگی جمعیت آسیبپذیر و دهکهای نزدیک به خط فقر؛
• نوسان شدید درآمد خانوارها، بهویژه در دهکهای میانی؛
• ضعف پایگاههای اطلاعاتی در شناسایی دقیق درآمد و ثروت؛
• وجود یارانههای پنهان گسترده که همه اقشار از آن بهرهمند میشوند.
۲- آثار کالا برگ بر اقتصاد خانواده در ایران
در شرایط تورمی اقتصاد ایران، کالا برگ اگرچه سهم محدودی از هزینههای خانوار را پوشش میدهد، اما همچنان نقش معناداری در اقتصاد خانواده دارد:
• جبران نسبی کاهش قدرت خرید میتواند بخشی از هزینههای ضروری مانند نان، انرژی، حملونقل و اقلام خوراکی را تأمین کند.
• افزایش امنیت روانی و اقتصادی خانوار: دریافت منظم یارانه، بهویژه برای خانوارهای با درآمد ثابت یا غیررسمی، نوعی درآمد حداقلی تضمینشده ایجاد میکند.
• حمایت از دهکهای میانی: در ایران، دهکهای میانی بیشترین آسیب را از تورم میبینند و معمولاً از بسیاری از حمایتهای هدفمند محروم میمانند؛ لذا کالا برگ همگانی میتواند از افت شدید رفاه این گروه جلوگیری کند.
۳-چالشها و الزامات سیاستی
با وجود آثار مثبت، تداوم کالا برگ همگانی در ایران با چالشهایی همراه است:
• فشار بر منابع بودجهای دولت؛
• کاهش ارزش واقعی کالا برگ در اثر تورم بالا؛
• احتمال تشدید تورم در صورت تأمین مالی ناپایدار؛
• محدود شدن منابع برای سیاستهای توسعهای و سرمایهگذاری.
از اینرو، اصلاح سیاست کالا برگ در ایران باید بهصورت تدریجی و همراه با:
• کنترل پایدار تورم؛
• اصلاح نظام مالیاتی و کاهش یارانههای پنهان؛
• تقویت پایگاههای اطلاعات رفاه ایرانیان؛
• و همافزایی با سیاستهای اشتغال و تولید انجام گیرد.
نتیجهگیری
در شرایط خاص اقتصاد ایران، کالا برگ همگانی همچنان نقش مهمی در حمایت از اقتصاد خانواده ایفا میکنند. اگرچه این سیاست بهتنهایی قادر به حل مشکلات ساختاری اقتصاد نیست، اما بهعنوان یک ابزار حمایتی کوتاهمدت میتواند از افت شدید رفاه خانوارها جلوگیری کند.