حسین مرادی
در پی تنشهای ایجاد شده پس از «جنگ رمضان» و سردی روابط سیاسی میان ایران و امارات، تجارت دریایی جنوب کشور به خصوص استان بوشهر وارد مرحلهای جدید شده است؛ مرحلهای که در آن، اتکای سنتی بازرگانان و لنجداران بوشهری به بنادر امارات چالش کشیده شده و می بایست نگاهها بهسوی گزینه جایگزین معطوف شود.
در این میان، برخی کارشناسان، بندر کوچک و کمتر شناخته شده اما در دسترس «خصب» در شمال عمان را مورد توجه قرار می دهند.
وضعیت تجارت لنجی بوشهر
استان بوشهر طی دهههای گذشته یکی از مهمترین قطبهای تجارت سنتی خلیجفارس بوده و حدود ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ فروند لنج باری و سفاری در این استان ثبت و فعال هستند. بخش قابلتوجهی از آنها—حدود ۱۵۰۰ فروند—بهطور فصلی یا دائمی در مسیر بنادر امارات تردد دارند.
بنادر بوشهر، گناوه، دیلم، دیر، کنگان و عسلویه مهمترین مبادی خروجی این لنجها هستند و عمده بار ورودی آنها از جبلعلی، شارجه و راسالخیمه تأمین میشود.
با این حال، در پی شروع جنگ رمضان این تعاملات تجاری به کما رفته است.
این توقف اجباری در کنار بازرسیهای غیرضروری و رفتارهای تحقیرآمیز با ملوانان در بنادر امارات، مسئلهای که پیشتر سابقه نداشته است، ضرورت برنامه ریزی جهت یافتن جایگزین برای بنادر امارات بیش از پیش نمایان کرده است.
در نگاه اول، ممکن است تصور شود ملوانان جنوب ایران متضرر اصلی این کاهش تعاملات است، اما واقعیت این است که اقتصاد امارات نیز هزینه های خاص خود را در این میان میپردازد.
- کاهش ورودی کالای سنتی و خرد که سهم مهمی در گردش روزانه برخی بنادر شمال امارات دارد.
- افت درآمد شرکتهای خدمات بندری، تخلیه و بارگیری و شرکتهای حملونقل کوچک. به طور مثال بیش از ۷۰ درصد تجارت بندر جبلعلی وابسته به تجارت با ایران است.
- (اسکله های امارات توسط پیمانکار اداره می شود که بی تردید تجارت بیش از ۳۰۰۰ هزار لنج از جنوب ایران مهمترین منبع درآمد انهاست و دولت امارت در ماه اخیر با اختصاص تسهیلات سعی در جلوگیری از ورشکستگی آنها کرده است.)
«خصب» عمان یک گزینه جایگزین جدی است؟
بندر «خصب» در شمالیترین نقطه عمان و در ورودی تنگه هرمز قرار دارد. این بندر ویژگیهایی دارد که آن را به گزینهای عملی برای جایگزینی بنادر امارات تبدیل میکند:
- فاصلهاش تا بنادر بوشهر، گناوه و دیر تقریباً مشابه فاصله تا بنادر شمال امارات است. از عسلویه می بایست ۲۵ ساعت بیشتر مسیر دریایی را طی کرد تا به «خصب» رسید.
- در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده و برای لنجها مسیر کوتاه و کمسوختی دارد.
- مسیر زمینی «خصب» – راسالخیمه کوتاه و عملیاتی است و کالا میتواند ظرف چند ساعت از بندر راسالخیمه به بندر «خصب» رساند. (که در هفته های اخیر انجام شده است)
- بندر کوچکی است اما قابلیت توسعه دارد و عمان در سالهای اخیر تمایل بالایی به همکاری با تجار ایرانی نشان داده است. اتفاقا یکی از پیمانکاران زیر ساختهای اسکله این بندر از اهالی شهرستان گناوه است.
با اینکه «خصب» یک بندر محلی است و امکانات آن با بنادر عظیم امارات قابل مقایسه نیست، اما برای تجارت سنتی، لنجی و بارهای خرد، ظرفیت کافی دارد و با سرمایهگذاری محدود میتواند بهسرعت تقویت شود.
فرصتی برای تجار بوشهری
در شرایطی که امارات سختگیری را افزایش داده، تجارت ازطریق بندر خصب میتواند:
زمان توقف لنجها را کاهش دهد
هزینههای گمرکی و بندری را پایین بیاورد
ریسک برخوردهای نامناسب را حذف کند
وابستگی تجار بوشهر را از امارات کم کند
در نهایت، قدرت چانهزنی ایران در تجارت منطقهای را افزایش دهد
نتیجهگیری
تنشهای اخیر، اگرچه چالشهایی برای تجارت جنوب کشور ایجاد کرده، اما همزمان فرصتی جدید را نیز آشکار کرده است: بندر «خصب» میتواند به یک جایگزین قابلاتکا برای بازرگانان و لنجداران بوشهر تبدیل شود؛ آلترناتیوی که هم از نظر مسیر و هم از نظر هزینه، توجیه اقتصادی دارد و از منظر امنیت، مزایای بیشتری ارائه میدهد.
در صورتی که روند فعلی ادامه یابد، تقویت مسیر تجارت دریایی با «خصب» نه تنها یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای تجارت سنتی جنوب ایران خواهد بود.