جمشید شکوهی | کارشناس حقوقی، کشاورزی وحوزه آبزیان
مدیرعامل منطقه آزاد بوشهر در نشست شورای معاونان و مدیران عامل سازمانهای مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی، از ظرفیتهای اقتصادی بوشهر، تهیه سند راهبردی، تدوین طرحهای سرمایهگذاری، رفع محدودیتها و موانع قانونی و تهیه بستههای تشویقی و حمایتی، سخن گفته و بر همین اساس، منطقه آزاد بوشهر را سرزمین فرصتهای طلایی برای سرمایهگذاری معرفی کرده است. این اظهارات در نگاه نخست امیدوارکننده است، چه کسی میتواند با سرمایهگذاری، تولید، صادرات، اشتغال و توسعه اقتصادی بوشهر مخالف باشد؟
بوشهر از معدود استانهایی است که مجموعهای کمنظیر از ظرفیتهای دریایی، بندری، نفت و گاز، پتروشیمی، شیلات و تجارت خارجی را در اختیار دارد. اما درست در همین نقطه، یک پرسش جدی شکل میگیرد: “آیا آنچه درباره منطقه آزاد بوشهر اعلام میشود، واقعیت موجود است یا هنوز بخش مهمی از آن در حد برنامه، وعده و عنوان باقی مانده است؟”
سند راهبردی کجاست؟ از تهیه سند راهبردی و تدوین طرحهای سرمایهگذاری سخن گفته میشود. اما پرسش این است که این اسناد در چه مرحلهای قرار دارند و چه زمانی در دسترس فعالان اقتصادی و افکار عمومی قرار خواهند گرفت؟
اگر سند راهبردی تهیه شده، باید مشخص باشد چه اهداف کمی، چه اولویتهایی، چه پروژههایی، چه میزان سرمایهگذاری و چه زمانبندی اجرایی برای منطقه تعیین کرده است. اگر هنوز در مرحله تدوین است، بهتر نیست به جای آنکه از آن بهعنوان یکی از پایههای ایجاد فرصتهای طلایی نام برده شود، صادقانه گفته شود که منطقه همچنان در مرحله طراحی و برنامهریزی قرار دارد؟
فراخوان سرمایهگذاری کجاست؟ مسئله مهمتر، جذب سرمایهگذار است. سرمایهگذار با شعار و تیتر خبری وارد یک منطقه آزاد نمیشود. او به بسته سرمایهگذاری مشخص، زمین، زیرساخت، مجوز، مشوق، میزان سرمایه مورد نیاز، نرخ بازگشت سرمایه و فرآیند شفاف واگذاری نیاز دارد.
با این وصف، پرسش کاملا روشن است: “فراخوان عمومی و شفاف سرمایهگذاری در منطقه آزاد بوشهر کجاست؟” اگر فراخوانی منتشر شده، چرا جزئیات آن در اختیار افکار عمومی و فعالان اقتصادی قرار نگرفته است؟ و اگر هنوز فراخوانی وجود ندارد، چگونه میتوان از ایجاد فرصتهای طلایی سرمایهگذاری سخن گفت؟
منطقه آزاد، مدیریت تماموقت میخواهد
موضوع دیگری که به نظر میرسد باید جدیتر مورد توجه قرار گیرد، وضعیت مدیریتی منطقه آزاد بوشهر است.
مدیرعامل منطقه آزاد در حال حاضر همزمان معاون استاندار نیز هست، دو مسئولیت که هر دو از جایگاههای مهم، حساس و پرمشغله مدیریتی محسوب میشوند و هرکدام به حضور، پیگیری، تصمیمگیری و وقتگذاری جدی نیاز دارند. این بحث ناظر به شخص نیست و حتی اگر از نظر مقررات، جمع این مسئولیتها امکانپذیر باشد، یک پرسش مدیریتی کاملا جدی باقی میماند: “آیا منطقه آزادی که قرار است موتور محرک سرمایهگذاری، تولید، صادرات و اشتغال استان باشد، در مرحله حساس آغاز فعالیت خود، به مدیری نیاز ندارد که تمام توان و وقت مدیریتی خود را صرف همین ماموریت کند؟”
منطقه آزاد بوشهر برای تحقق اهداف بزرگی که درباره آن سخن گفته میشود، بیش از عنوان و ساختار اداری، به مدیریت متمرکز، تماموقت، پاسخگو و دارای برنامه عملیاتی قابل سنجش نیاز دارد.
این نخستین بار نیست که درباره ابهامات منطقه آزاد مینویسیم. نگارنده پیش از این نیز، در مقاطع مختلف و حتی پیش از راهاندازی منطقه آزاد بوشهر، در چندین مطلب و یادداشت رسانهای نسبت به ابهام در برنامهها، ضرورت شفافیت و الزامات اجرایی این پروژه هشدار داده بود.
آن نقدها از سر مخالفت با اصل منطقه آزاد نبود، اتفاقاً دغدغه اصلی این بود که یک ظرفیت بزرگ و تاریخی برای بوشهر، گرفتار تصمیمهای شتابزده، وعدههای کلی و فقدان برنامه شفاف نشود.
امروز نیز همان مطالبه، جدیتر از گذشته مطرح است. اکنون دیگر زمان آن نیست که فقط از ظرفیتهای بوشهر سخن بگوییم، بوشهر ظرفیتهایش را سالهاست میشناسد. اکنون باید کارنامه ارائه شود. چه سندی تدوین و تصویب شده است؟
چه پروژههایی آماده سرمایهگذاری است؟ چه فراخوانهایی منتشر شده است؟ چه میزان سرمایه جذب شده؟ چه تعداد سرمایهگذار وارد منطقه شدهاند؟ و چه اقدام عملی و قابل اندازهگیری برای ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی انجام شده است؟
اگر پاسخ این پرسشها روشن است، انتشار آنها بهترین تبلیغ برای منطقه آزاد بوشهر خواهد بود. اما اگر هنوز پاسخها در مرحله، در حال تدوین و در دست بررسی است، بهتر است میان فرصت ایجاد شده و فرصتی که قرار است ایجاد شود، تفاوت قائل شویم.
بوشهر به اندازه کافی ظرفیت طلایی دارد، آنچه کم دارد، تبدیل ظرفیت به سرمایه، سرمایه به تولید، تولید به صادرات و صادرات به اشتغال پایدار است. بنابراین، منطقه آزاد بوشهر نباید به منطقه آزاد وعدهها تبدیل شود. اگر فرصت طلایی ایجاد شده است، آن را با سند، عدد، فراخوان، سرمایهگذار و پروژه واقعی به مردم نشان دهید.
این، نه مخالفت با منطقه آزاد، بلکه دفاع از حق مردم بوشهر برای دانستن واقعیت و مطالبه نتیجه از یکی از مهمترین پروژههای اقتصادی استان است.