وقتی دانشگاه‌های ایران عقب نشستند، بوشهر بالا آمد

ایسنا نوشت: این تغییر در حالی رخ داده است که طی سال‌های گذشته، افزایش تولید مقاله و فعالیت پژوهشگران ایرانی از عوامل اصلی گسترش حضور دانشگاه‌های کشور در رتبه‌بندی‌های جهانی بوده است. با این حال، در کنار عملکرد علمی دانشگاه‌ها، عواملی مانند مشکلات مالی و زیرساختی، محدودیت‌های همکاری‌های بین‌المللی، اختلالات ارتباطی و پیامدهای جنگ نیز بر شرایط فعالیت دانشگاه‌ها و امکان حضور آنها در عرصه علمی جهان اثر گذاشته‌اند.

در بالاترین رده‌های جدول، تغییر آرایش لیدرهای آموزش عالی کشور جلب توجه می کند. در سال گذشته سه نماینده از ایران در جمع ۴۰۰ دانشگاه برتر جهان جای داشتند، اما در ویرایش جدید رتبه‌بندی تایمز درهای باشگاه دانشگاه با رتبه زیر ۴۰۰ بر روی دانشگاه‌های ایران بسته شده است.

دانشگاه‌های صنعتی امیرکبیر، علم و صنعت ایران، علوم پزشکی کرمانشاه، صنعتی شریف، دانشگاه تهران، علوم پزشکی تهران، صنعتی شیراز، علوم پزشکی شیراز، صنعتی نوشیروانی بابل و علوم پزشکی بوشهر به ترتیب ۱۰ دانشگاه برتر کشور در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ هستند.

دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه که سال گذشته در بازه رتبه ۳۵۱-۴۰۰ قرار داشتند، امسال با تنزل از جایگاه قبلی به بازه رتبه ۴۰۱-۴۵۰ وارد شده‌اند.

در این میان دانشگاه علم و صنعت ایران روند متفاوتی را ثبت کرده است و با صعود از بازه ۴۰۱-۵۰۰ به جایگاه ۴۰۱-۴۵۰ رسیده است. در مقابل دانشگاه صنعتی شریف که در رتبه‌بندی‌های تایمز ۲۰۲۴ و تایمز ۲۰۲۵ به رتبه ۳۰۱-۳۵۰ رسیده بود، با ادامه روند نزولی خود امسال به رده ۴۵۱-۵۰۰ سقوط کرده است. دانشگاه تهران نیز که سه سال متوالی در جایگاه ۴۰۱-۵۰۰ قرار داشت، امسال با روندی نزولی به جایگاه ۴۵۱-۵۰۰ رسیده است.

دانشگاه‌های حذف‌شده از تایمز ۲۰۲۷

وقتی رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ را با جدول رتبه‌بندی سال گذشته مقایسه می‌کنیم، می‌بینیم که امسال ۲۲ دانشگاه از رتبه‌بندی ۲۰۲۷ حذف شده‌اند که در بین آن‌ها ۶ مورد دانشگاه‌های وزارت علوم (تربیت مدرس، گلستان، شهید چمران اهواز، صنعتی شاهرود، ولی‌عصر رفسنجان و یاسوج) هستند. دانشگاه تربیت مدرس سال گذشته برای اولین‌بار توانسته بود در بازه رتبه ۶۰۱-۸۰۰ در رتبه‌بندی تایمز حضور داشته باشد، امسال مجدد حذف شده است.

همچنین ۱۵ دانشگاه علوم پزشکی نیز از فهرست تایمز ۲۰۲۷ حذف شده‌اند. این ۱۵ دانشگاه، دانشگاه‌های علوم پزشکی البرز، قزوین، لرستان، بقیه‌الله، بیرجند، گیلان، مازندران، شهرکرد، زنجان، اردبیل، همدان، هرمزگان، خراسان شمالی، قم و سبزوار هستند که از گردونه رقابت بین‌المللی تایمز کنار رفته‌اند.

همچنین دانشگاه صنعتی ارومیه نیز که در فهرست ۲۰۲۶ در رتبه ۱۲۰۱-۱۵۰۰ قرار گرفته بود، امسال فاقد رتبه است و نام آن به صورت Reporter درج شده است. به این معنی که با وجود ارسال اطلاعات خود، شرایط لازم برای رتبه را کسب نکرده است.

ورودی‌های جدید تایمز ۲۰۲۷

در براربر این موج خروجی، در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷ تعداد ۷ دانشگاه که در ۲۰۲۶ در رتبه‌بندی حضور نداشته‌اند نیز اضافه شده‌اند (دانشگاه‌های آزاد اسلامی،علوم پزشکی بوشهر،علوم پزشکی سمنان، علوم پزشکی اراک، علوم پزشکی گستان، علوم پزشکی فسا و علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری).

با این حال، ورود این ۷ دانشگاه نتوانسته است خروج ۲۲ دانشگاه را جبران کند و در نهایت تعداد دانشگاه‌های ایرانی حاضر در رتبه‌بندی تایمز نسبت به سال گذشته ۱۵ دانشگاه کاهش یافته است.

تایمز چه چیزی را می‌سنجد؟

نظام رتبه‌بندی جهانی تایمز (THE) عملکرد دانشگاه‌ها را در قالب ۵ رکن اصلی و ۱۸ شاخص کمی و کیفی ارزیابی می‌کند. کیفیت پژوهش با سهم ۳۰ درصدی، یکی از مهم‌ترین ارکان این رتبه‌بندی است که استنادهای مقالات و اثرگذاری علمی را دربرمی‌گیرد. محیط پژوهش نیز ۲۹.۵ درصد از امتیاز را به خود اختصاص می‌دهد و شاخص‌هایی مانند شهرت، درآمد پژوهشی و تعداد مقالات را می‌سنجد.

رکن آموزش نیز ۲۹.۵ درصد از امتیاز نهایی را شامل می‌شود و بر کیفیت تدریس و نسبت استاد به دانشجو متمرکز است. در کنار این موارد، ارتباط با صنعت با وزن ۸ درصد، توان انتقال فناوری و درآمدزایی صنعتی را ارزیابی می‌کند و چشم‌انداز بین‌المللی با سهم ۷.۵ درصد، میزان جذب استاد و دانشجوی خارجی و مقالات مشترک بین‌المللی را مورد سنجش قرار می‌دهد.

سرنوشت دانشگاه‌ها بدون ارتباطات بین‌المللی

افت جایگاه دانشگاه‌های ایران در تایمز ۲۰۲۷ در حالی رقم خورده است که دانشگاه‌های برتر کشور در رتبه‌بندی‌های کیو اس و شانگهای نیز با کاهش رتبه مواجه شده‌اند و جایگاه کلی علمی کشور نیز با افت همراه بوده است؛ مجموعه‌ای که تصویر متفاوتی از موقعیت آموزش عالی ایران در عرصه علمی منطقه و جهان ارائه می‌کند.

کاهش تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی تایمز ۲۰۲۷، حذف ۲۲ دانشگاه و افت رتبه تعدادی از دانشگاه‌های برتر، در شرایطی رخ داده که دانشگاه‌ها همزمان با مشکلات مالی و زیرساختی، با پیامدهای جنگ، قطع اینترنت و دسترسی‌های بین‌المللی و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها مواجه بوده‌اند. این مجموعه عوامل، مسیر حضور دانشگاه‌های ایران در فضای علمی جهان را دشوارتر کرده است؛ مسیری که ادامه آن بیش از گذشته به این پرسش گره خورده است که آیا ظرفیت علمی پژوهشگران، بدون پشتیبانی زیرساختی و ارتباطات پایدار بین‌المللی، می‌تواند جایگاه دانشگاه‌های ایران را در رقابت جهانی حفظ کند؟