محمد آبزن
این روزها در برخی پلتفرم ها خرید اقساطی فقط برای کالاهای بزرگ و غیرضروری نیست، بلکه حتی اقلام اساسی مثل گوشت و برنج هم به چشم می خورد!
در ظاهر، این روش میتواند برای خانوادههایی که تحت فشار مالی هستند یک راهحل فوری به نظر برسد، اما در واقع نشانهای از یک مشکل بزرگتر است؛ مشکلی به نام تورم.
وقتی قیمت کالاهای ضروری آنقدر بالا میرود که بخشی از مردم دیگر توان خرید نقدی ندارند، یعنی فشار گرانی از حد معمول گذشته و خرید سادهترین نیازهای زندگی هم به یک دغدغه جدی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، فروش اقساطی شاید موقتاً کمککننده باشد، اما خودش میتواند هزینهی بیشتری به مردم تحمیل کند، چون معمولاً قیمت نهایی کالا در خرید اقساطی بالاتر از خرید نقدی است و این یعنی مردم برای همان نیازهای اولیه، پول بیشتری میپردازند.
این وضعیت در مقایسه با بسیاری از کشورها، یک نشانهی نگرانکننده است. در بیشتر کشورها، خرید قسطی بیشتر برای کالاهای بادوام و گرانقیمت رایج است، نه برای اقلام اساسی روزمره مثل خوراک!
اگر جایی فروش اقساطی گوشت و برنج به یک روند عادی تبدیل شود، معمولاً نشان میدهد که اقتصاد با تورم بالا، کاهش قدرت خرید و فشار معیشتی جدی روبهروست.
در چنین شرایطی، این مدل خرید نهتنها مشکل اصلی را حل نمیکند، بلکه ممکن است بدهی خانوارها را بیشتر کند، پسانداز را کاهش دهد و مردم را در یک چرخهی سخت مالی گرفتار کند.
اینکه چرا چنین اتفاقی میافتد، به ضعف در کنترل تورم، کاهش ارزش پول و عقب ماندن درآمد مردم از هزینههای زندگی برمیگردد. وقتی حقوق و درآمدها همپای گرانی بالا نمیروند، خانوادهها برای تأمین نیازهای ابتدایی خود ناچار میشوند به خرید اقساطی روی بیاورند.
از این نظر، این اتفاق بیشتر یک زنگ خطر است تا یک نشانهی پیشرفت. اگر تورم مهار نشود، رواج خرید اقساطی برای اقلام ضروری در آینده میتواند مشکلآفرینتر هم بشود؛ چون بهجای اینکه مردم با درآمد خود زندگی عادی داشته باشند، مدام درگیر قسط، بدهی و هزینههای اضافه خواهند بود.
آینده این روند چیزی جز تشدید چرخه بدهی و ایجاد بار روانی منفی در خانوار،ساخت جامعه ای بشدت مصرف گرا و وام گیرنده،کاهش سرمایه گذاری مولد و درنهایت بی ثباتی های مضاف اقتصادی نخواهد بود!
این پدیده، بیش از آنکه نشانهی «خدمت» به مردم باشد، بازتابی از ضعفهای ساختاری در مدیریت اقتصادی و شکست سیاستهای کنترل تورم است.
تا زمانی که ریشهی اصلی مشکلات اقتصادی، یعنی تورم، حل نشود، اینگونه راهکارها تنها مسکّنهایی موقتی خواهند بود که در نهایت، درد را عمیقتر میکنند.